Đờn ca tài tử là gì? Nguồn gốc, đặc điểm của loại hình nghệ thuật

  • Ngày đăng: 18 - 11 - 2022
  • Lượt xem: 5316

Ở bài trước chúng ta đã cùng tìm hiểu về cải lương là gì và biết được nguồn gốc của chúng là từ loại hình nghệ thuật đờn ca tài tử. Vậy đờn ca tài tử là gì? Nguồn gốc, đặc điểm của loại hình nghệ thuật này ra sao? Cùng Lạc Việt Audio tìm hiểu ngay trong bài viết này để được giải đáp nhé!

>>> Tham khảo thêm các tin tức:

Đờn ca tài tử là gì?

Để hiểu được loại hình nghệ thuật dân gian này của Việt Nam, trước hết chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu khái niệm đờn ca tài tử là gì?

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ là gì?

Đờn ca tài tử là một loại hình nghệ thuật dân gian của Nam Bộ có ảnh hưởng tới 21 tỉnh thành phía Nam bắt nguồn từ loại nhạc lễ, Nhã nhạc cung đình Huế kết hợp với văn học dân gian từ cuối thế kỷ 19.

Đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO ghi nhận là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại. Ngày nay mặc dù không được được thịnh hành như trước nhưng đây vẫn là loại hình nghệ thuật được nhiều người yêu thích và được trình diễn thường xuyên.

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ là gì?

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ là gì?

Đờn ca tài tử tiếng anh là gì?

Đờn ca tài tử tiếng anh là Southern amateur music. Loại hình nghệ thuật này cũng đang rất phát triển tại nhiều quốc gia những nơi có cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Thực sự để dịch được đờn ca tài tử tiếng anh là gì một cách chuẩn xác nhất rất khó vì vốn từ tiếng Anh không đa dạng như tiếng Việt hơn nữa có nhiều từ mà không thể dịch được, vì thế chúng ta hoàn toàn có thể sử dụng từ nguyên gốc của nó là đờn ca tài tử Nam Bộ.

Như vậy chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về khái niệm đờn ca tài tử là gì cũng như đờn ca tài tử tiếng anh là gì? Tuy nhiên đây mới chỉ là những khái niệm cơ bản nhất, để hiểu hơn về nghệ thuật này, mời các bạn cùng tiếp tục đi tới nguồn gốc và đặc điểm của chúng.

Đờn ca tài tử tiếng anh là gì?

Đờn ca tài tử tiếng anh là gì?

Nguồn gốc của đờn ca tài tử Nam Bộ

Nguồn gốc đờn ca tài tử Nam Bộ gắn liền với loại nhạc phổ biến ở cung đình Huế, nghe có vẻ rất không hợp lý tại sao nghệ thuật đặc trưng của Nam Bộ lại bắt nguồn từ Trung Bộ, nhưng thực tế chính là vậy. Theo nhiều nghiên cứu chỉ ra loại hình nghệ thuật này xuất hiện từ cuối thế kỷ 19.

Sau khi Kinh đô Huế bị thấy thủ vào năm 1885, ông Nguyễn Quang Đại cùng nhiều quan lại, dân lính triều đình đã chạy về phía Nam để lánh nạn. Tại đây thì Nhã nhạc cung đình Huế đã được cải biên kết hợp với các yếu tố dân ca có sẵn của miền sông nước phía Nam và tạo nên đờn ca tài tử Nam Bộ. Nhóm phí đông do ông Quang Đại đứng đầu, miền tây (Vĩnh Long, Sa Đéc, Mỹ Tho) do ông Trần Quang Quờn đứng đầu còn nhóm Bạc Liêu Rạch Giá do ông Lê Tài Khị đứng đầu.

Sau nhiều năm, 3 người sáng lập ra nghệ thuật này đã không ngừng cải biên, sáng tạo để chúng phù hợp với hoàn cảnh và biểu diễn hơn. Gọi là đờn ca tài tử Nam Bộ bởi vì:

  • Đờn ở đây là nhạc tài tử Nam bộ gồm có 5 nốt chính là Hò, xự xang, xê cóng và nốt phụ gồm có phạn, tồn, là, oan.
  • Ca tức là những bản ca có sẵn người sáng tác chỉ cần dựa vào đó để cải biên từ ngữ cho phù hợp với bản nhạc mà thôi.
Nguồn gốc của đờn ca tài tử Nam Bộ từ nhã Nhạc cung đình Huế

Nguồn gốc của đờn ca tài tử Nam Bộ từ nhã Nhạc cung đình Huế

Đặc điểm của đờn ca tài tử là gì?

Vậy so với những loại hình nghệ thuật dân gian khác như hát chèo, ca trù hay hát xẩm thì đờn ca tài tử có đặc điểm gì nổi bật?

Nhạc cụ đờn ca tài tử

Đầu tiên và nhạc cụ đờn ca tài tử Nam Bộ thường sử dụng những nhạc cụ truyền thông như: Đàn kìm, đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn tam (độc huyền hay sến). Trong khi trình bày một tác phẩm thường các nhạc cụ sẽ không độc tấu mà sẽ là song tấu, tam tấu, hoà tấu. Có thể sử dụng thêm ống sáo để thổi xem lẫn vào trong bài.

Hầu như cả dàn nhạc sẽ ngồi cùng một chỗ để chơi nhạc theo phong cách tài tử thảnh thơi thể hiện được rõ tài năng và phong cách điệu nghệ của mình. Nhạc cụ đờn ca tài tử có sự du nhập và phát triển để hợp thời với sự kết nạp thêm các nhạc cụ như đàn guitar phím lõm, violin, guitar hawaii.

Nhạc cụ của đờn ca tài tử gồm đàn kìm, đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn tam

Nhạc cụ của đờn ca tài tử gồm đàn kìm, đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn tam

Trang phục đờn ca tài tử Nam Bộ

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ mang đậm tính dân dã của những con người Nam Bộ vì thế trong những buổi biểu diễn thường ngày họ thường mặc chính thường phục cho gần gũi. Trong trường hợp có biểu diễn chuyên nghiệp hoặc ở đình, miếu, đền, trên hệ thống âm thanh hội trường, sân khấu họ mới mặc trang phục. Trang phục đờn ca tài tử Nam Bộ cũng khá đơn giản khi chỉ mặc áo dài truyền thống.

Trang phục đờn ca tài tử Nam Bộ thường là áo dài truyền thống

Trang phục đờn ca tài tử Nam Bộ thường là áo dài truyền thống

Biểu diễn nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ

Biểu diễn đờn ca tài tử thường trình diễn theo nhóm, bạn nhạc gồm có 5 nhạc cụ chính là đàn tranh, tỳ bà, kìm, đàn cò và đàn tam kết hợp thêm sáo bảy lỗ. Người hát chính có thể là nam hoặc nữ bình đẳng. Hiện nay thì biểu diễn không chỉ trong những dịp đặc biệt mà các ban nhạc có thể biểu diễn theo yêu cầu của du khách, lễ hội hoặc biểu diễn ngẫu hứng.

Trình diễn loại hình nghệ thuật này không chỉ trên sân khấu mà còn ở những nơi gần gũi như bóng mát của cây, trên thuyền hoặc trong những đêm trăng sáng, sân đình, chùa,…

Biểu diễn nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ thường theo nhóm ngồi chiếu, trên thuyền, bóng cây

Biểu diễn nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ thường theo nhóm ngồi chiếu, trên thuyền, bóng cây

Phạm vi hoạt động của đờn ca tài tử

Đờn ca tài tử Nam Bộ phát triển mạnh ở 21 tỉnh thành phía Nam của nước ta bao gồm: An Giang, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bạc Liêu, Bến Tre, Bình Dương, Bình Phước, Bình Thuận, Cà Mau, Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp, Hậu Giang, TP Hồ Chí Minh, Kiên Giang, Long An, Ninh Thuận, Sóc Trăng, Tây Ninh, Tiền Giang, Trà Vinh và Vĩnh Long. Trong đó, Bạc Liêu, Bình Dương, Tiền Giang và TP. Hồ Chí Minh. Ở miền Bắc gần như không xuất hiện của nghệ thuật này. Và đờn ca tài tử nổi tiếng nhất phải kể tới ở Bạc Liêu. Để tiện phục vụ du khách nước ngoài và bảo tồn, gìn giữ mà rất nhiều câu lạc bộ nơi hội tụ nhiều ban nhạc đờn ca tài tử ra đời.

Đờn ca tài tử hoạt động chủ yếu ở 21 tỉnh phía Nam

Đờn ca tài tử hoạt động chủ yếu ở 21 tỉnh phía Nam

Hệ thống bài hát đờn ca tài tử Nam Bộ

Hệ thống bài đờn ca tài tử tính đến hiện nay rất đa dạng trong đó có 20 bài quan trọng bao gồm: 6 Bắc (Lưu thủy, Phú lục, Tây Thi, Cổ bản, Bình bán, Xuân tình), 3 Nam (Nam xuân, Nam ai, Nam đảo), 4 oán (Tứ đại, Giang Nam, Phụng hoàng, Phụng cầu), 7 bài nhạc lễ (Xàng xê, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Long đăng, Long ngâm, Vạn giá, Tiểu khúc). Để thuộc hết được 20 bài tổ này cùng nhiều bài lý, ngâm và ngự trong đờn ca tài tử sẽ mất rất nhiều thời gian, công sức. Không chỉ vậy để có thể trình diễn tốt được những bài này thì người hát còn phải dựa vào đàn và tạo ra những cách luyến riêng để tạo điểm nhấn cá nhân khi hát.

Ý nghĩa của đờn ca tài tử là gì?

Giá trị, ý nghĩa của đờn ca tài tử nằm ở nhiều khía cạnh khác nhau, chúng có giá trị cả về nội dung nghệ thuật lẫn trong đời sống.

Giá trị nội dung, nghệ thuật của đờn ca tài tử Nam Bộ

Đờn ca tài tử Nam Bộ gắn liền với sự giản dị, chất phác, gần gũi đối với người dân. Nội dung của các bài ca thường nói vẻ đẹp của sự vật hiện tượng, cuộc sống xung quanh mình, lấy từ nét đẹp trong nền văn học nghệ thuật nước nhà. Sự kết hợp hoàn hảo giữa nhạc cụ dân gian cùng với lời ca tiếng hát tạo nên ý nghĩa nghệ thuật to lớn của loại hình nghệ thuật này.

Đờn ca tài tử có giá trị nội dung, nghệ thuật cao

Đờn ca tài tử có giá trị nội dung, nghệ thuật cao

Ý nghĩa của đờn ca tài tử trong cuộc sống

Từ xa xưa, nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ giống như một nơi để mọi người sinh hoạt, gắn kết với nhau hơn, chúng giống như một món ăn tinh thần không thể thiếu vậy. Cứ tối tối hoặc những hôm rảnh có thể ngồi lại với nhau cùng tập đàn, tập hát, mọi niềm vui, nỗi buồn tâm sự đều có thể gửi gắm qua những làn điệu.

Thậm chí trong khi lao động, làm việc, đờn ca tài tử vang lên giống như một sự cổ vũ tinh thần giúp mọi người vui vẻ và tràn đầy năng lượng để làm việc lao động hơn. Cũng vì thế mà đờn ca trở như thấm vào máu và gắn bó từ thế hệ này sang thế hệ khác của người dân Nam Bộ.

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ gắn liền với cuộc sống của người dân

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ gắn liền với cuộc sống của người dân

Ý nghĩa đờn ca tài tử trong nghệ thuật nước nhà

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ được công nhận là một trong số những di sản văn hoá phi vật thể quan trọng của nhân loại và cũng là nghệ thuật gắn liền với người dân miền Tây trong suốt thế kỷ 20 cho đến nay. Sự đóng góp của chúng không chỉ là những tác phẩm mà còn là sự mến mộ của nhiều người Việt lẫn du khách nước ngoài tới loại hình nghệ thuật nổi tiếng này.

Một số tác phẩm nghệ thuật đờn ca tài tử tiêu biểu

Nhắc tới nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ thì không thể bỏ qua các tác phẩm nổi tiếng như: Dạ cổ hoài lang, Lưu Thuỷ Đoản, Kim Tiền Huế, Hành vân.

Dạ Cổ Hoài Lang

Do cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu sáng tác, nội dung bài ca nói về tâm sự người vợ nhớ chồng lúc về đêm, từ bản Dạ cổ này về sau chuyển thành bài vọng cổ đầu tiên. Đây cũng là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất vẫn còn được biểu diễn rất nhiều trên các sân khấu lớn hiện nay.

Bình bán vắn

Là một trong những bản đờn ca tài tử Nam Bộ đặc trưng với những câu chữ, nhạc nhịp rút gắn khá phổ biến trong giới tài tử nói chung. Tính chất của bài ca này là vui nhộn, màu sắc tươi tắn và trữ tình. Đây cũng là một tác phẩm được sử dụng rất nhiều trước năm 1975.

Kim Tiền Huế

Kim Tiền Huế là một trong những bản đờn ca tài tử Nam Bộ mang màu sắc của đất Huế. Thường được biểu diễn cùng với Lưu Thuỷ Đoản, Bình Bán Vắn để tạo thành bộ ba Lưu – Bình – Kim. Mời các bạn xem lại ca khúc này trong video dưới đây!

Nghệ sĩ đờn ca tài tử nổi tiếng

Một số nghệ sĩ nổi tiếng về thể loại đờn ca tài tử Nam Bộ phải kể tới là nhạc sĩ Cao Văn Lầu và Trần Văn Khê.

Cao Văn Lầu

Cao Văn Lầu thường gọi là sáu Lầu là một trong những nhạc sĩ – nghệ sĩ nổi tiếng trong nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ. Ông bắt đầu đi hát từ năm 1912 với bài đầu tiên là Tứ đại oán Bùi Kiệm thi rớt. Một số tác phẩm nổi bật của ông phải kể tới như: Chinh phụ vọng chinh phu, Dạ cổ hoài lang,…

Cao Văn Lầu - được gọi là ông tổ của đờn ca tài tử

Cao Văn Lầu – được gọi là ông tổ của đờn ca tài tử

Trần Văn Khê

Trần Văn Khê là một nhạc sĩ – nhà văn nổi tiếng, ông là người có công lớn trong việc quảng bá âm nhạc và văn hoá Việt Nam tới toàn thế giới, đờn ca tài tử cũng là một trong số đó. Ông đã đi tới 67 nước trên thế giới nói chuyện, giảng dạy về âm nhạc dân tộc. Nhạc sĩ Trần Văn Khê đã đạt được rất nhiều giải thưởng trong suốt cuộc đời mình.

Trần Văn Khê - nhạc sĩ đưa đờn ca tài tử với thế giới

Trần Văn Khê – nhạc sĩ đưa đờn ca tài tử với thế giới

Một số điều thú vị về nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ

Nhân trong bài viết tìm hiểu về nghệ thuật đờn ca tài tử là gì? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu về những điều thú vị về loại hình nghệ thuật này có thể bạn chưa biết.

Ai là ông tổ của đờn ca tài tử?

Trả lời: Ông tổ của đờn ca tài tử Nam Bộ chính là ba người là ông Nguyễn Quang Đại, Trần Quang Quờn và Lê Tài Khị, đây là 3 người đầu tiên phát triển đờn ca tại vùng đất miền Tây. Tuy nhiên nghệ thuật đờn ca lúc bấy giờ vẫn chưa thực sự phát triển và chưa có tác phẩm nổi bật nào.

Nhiều người cho rằng ông tổ của đờn ca tài tử Nam Bộ phải là ông Cao Văn Lầu (Sáu Lầu) chủ nhân của tác phẩm Dạ Cổ Hoàng Lang. Đây là tác phẩm ông viết về vợ của mình là bà Trần Thị Tấn và trở thành một trong những tác phẩm bất hủ trong các ca khúc đờn ca tài tử.

Theo tục lệ xưa nếu người con gái lấy chồng 3 năm mà không có bầu thì sẽ phải trả về quê vợ, vợ của Sáu Lầu cũng 3 năm không thể có con nên đã được đưa về nhà mẹ đẻ. Tuy vậy ông vẫn có tình cảm gắn kết với vợ, mỗi lần qua thăm vợ đều đưa hết tiền của mình cho vợ. Không lâu sau thì tác phẩm Dạ cổ hoài lang ra đời và nhạc sĩ Cao Văn Lầu được người đời ví là ông tổ của đờn ca tài tử Nam Bộ.

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO công nhận vào năm 2013

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO công nhận vào năm 2013

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO công nhận khi nào?

Trả lời: Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ chính thức được UNESCO công nhận là di sản phi vật thể của nhân loại vào ngày 05/12/2013. Đây là di sản văn hoá phi vật thể thứ 8 của Việt Nam được bảo vệ cấp độ quốc tế.

Loại hình nghệ thuật này đã đảm bảo được các tiêu chí như: Truyền từ thế hệ này từ thế hệ khác thông qua giáo dục, liên tục được tái tạo thông qua việc trao đổi văn hoá, du nhập những văn hoá mới và thể hiện được sự hoà hợp tôn trọng giữa các dân tộc.

Đờn ca tài tử khác gì so với cải lương?

Trả lời: Cải lương có nguồn gốc từ đờn ca tài tử Nam Bộ, chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau nhưng vẫn có nhiều điểm khác biệt.

Đờn ca tài tử Nam Bộ Cải lương
  • Có tính thính phòng được biểu diễn trong một không gian vừa đủ.
  • Lời ca tiếng nhạc mang nét giản dị, mộc mạc không cần cầu kỳ về trang phục, đạo cụ.
  • Không quan trọng về phối cảnh để biểu diễn.
  • Người biểu diễn càng thư thái càng phô được nét đẹp của nghệ thuật đờn ca.
  • Nghệ thuật mang tính ngẫu hứng, sáng tạo.
  • Cải lương mang đậm tính sân khấu, chúng thường được biểu diễn trong một không gian được bày trí chuyên nghiệp.
  • Thường là các trích đoạn nổi bật.
  • Biểu diễn rất quan trọng về trang phục cũng như bối cảnh xung quanh.
  • Không chỉ hát mà còn nặng về diễn xuất của nghệ sĩ biểu diễn.

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ hiện nay

Bước sang thế kỷ 20, nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ đã có những bước phát triển mới, lan toả nhanh chóng ra nhiều tỉnh thành trên khắp cả nước. Kể từ sau khi được công nhận là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại, chúng được người dân và các nghệ sĩ, nghệ nhân gìn giữ hơn, truyền dạy cho các thế hệ sau.

Nhiều câu lạc bộ cũng được lập lên để đờn ca tài tử không bị mai một theo thời gian. Người dân Nam Bộ vẫn coi đờn ca là một nét đẹp văn hoá tinh thần không thể thiếu trong các dịp lễ hội, tết giỗ, cưới, họp mặt.

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ hiện nay vẫn được gìn giữ và phát triển mạnh mẽ

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ hiện nay vẫn được gìn giữ và phát triển mạnh mẽ

Có thể nghe đờn ca tài tử Nam Bộ qua dàn âm thanh không?

Trả lời: Hoàn toàn có thể, mặc dù cũng như các loại hình nghệ thuật dân gian khác để thưởng thức được trọn vẹn nhất chúng ta nên nghe biểu diễn trực tiếp. Tuy nhiên nếu không có cơ hội hoặc điều kiện thì hoàn toàn có thể thưởng thức đờn ca thông qua một dàn karaoke hay dàn âm thanh chất lượng. Hay thậm chí sử dụng loa bluetooth, loa âm trần chất lượng hiện nay vẫn có thể trải nghiệm được trọn vẹn nhất.

Trên đây là bài viết giải đáp nghệ thuật đờn ca tài tử là gì? Nguồn gốc, đặc điểm cũng như ý nghĩa của đờn ca tài tử Nam Bộ. Mong rằng với những thông tin mà chúng tôi cung cấp sẽ giúp bạn hiểu hơn về loại hình nghệ thuật dân tộc độc đáo này. Theo dõi chúng tôi để biết thêm thật nhiều thông tin bổ ích khác nữa nhé! Hẹn gặp các bạn trong những bài viết sau.

Duy Shinota - Giám đốc Lạc Việt Audio

Với hơn 15 năm trong lĩnh vực âm thanh, tôi đã và đang setup rất nhiều hệ thống âm thanh khác nhau: Từ các dàn loa đám cưới đến các hệ thống âm thanh sân khấu lớn. Với kinh nghiệm và đam mê công việc của mình chắc chắn khi có nhu cầu liên hệ đến Lacvietaudio.com bạn sẽ nhận được những tư vấn chất lượng và hiệu quả nhất!


Tin tức mới

Tìm hiểu về vang số Theta K3

11 - 08 - 2018 | Lượt xem: 45331
Đánh giá Đờn ca tài tử là gì? Nguồn gốc, đặc điểm của loại hình nghệ thuật