Nghệ thuật múa rối nước tiếng anh là gì? Bạn biết gì về rối nước

  • Ngày đăng: 24 - 11 - 2022
  • Lượt xem: 4271

Cùng với ca trù, hát chèo, rối nước cũng là một trong những loại hình nghệ thuật truyền thống mang đậm tính dân tộc xuất hiện từ rất lâu, gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước. Vậy nghệ thuật múa rối nước là gì? Nguồn gốc, đặc điểm của chúng như thế nào? Cùng chúng tôi tìm hiểu ngay trong bài viết này để được giải đáp nhé!

Giới thiệu nghệ thuật múa rối nước là gì?

Trước khi đi vào tìm hiểu chi tiết về nghệ thuật rối nước, ta cần hiểu múa rối nước là gì?

Múa rối nước là gì?

Theo Wikipedia: “Múa rối nước là một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian truyền thống ra đời từ nền văn minh lúa nước, ra đời nhờ vào sự sáng tạo của người dân Việt Nam.”

Múa rối nước bắt nguồn từ châu thổ sông Hồng nơi có nền văn minh lúa nước phát triển ngay từ những ngày đầu dựng nước. Trải qua bao nhiêu thế kỷ, biết bao thăng trầm nhưng loại hình nghệ thuật này vẫn phát triển mạnh mẽ, không hề bị mai một đi. Ngày nay chúng còn trở thành một trong những nghệ thuật đặc trưng của dân tộc, được nhiều bạn bè quốc tế biết tới và yêu thích.

Nghệ thuật múa rối nước là gì?

Nghệ thuật múa rối nước là gì?

Múa rối nước tiếng anh là gì?

Múa rối nước tiếng anh là gì? Múa rối nước trong tiếng Anh được dịch là Water Puppet hay Vietnamese Water Puppets.

>>> Xem thêm các tin tức:

Múa rối nước tiếng anh là gì? - Water Puppet

Múa rối nước tiếng anh là gì? – Water Puppet

Nguồn gốc, lịch sử phát triển của nghệ thuật múa rối nước

Nguồn gốc múa rối nước theo nghiên cứu được xác định là xuất phát từ trước thời nhà Lý năm 1121 với dấu tích là đoạn khắc trên bia Sùng Thiện Diên Linh có nói về rối nước thời đó được biểu diễn để mừng thọ nhà vua. Như vậy nghệ thuật rối nước đã xuất hiện từ trước đó và đến thời gian này đã đạt được trình độ cao.

Nghệ thuật rối nước hình thành nhờ những người nông dân lao động sử dụng hình nhân, tượng gỗ để xua đuổi chim chóc phá hoại mùa màng, xuất phát từ các làng xã, nông thôn nơi gắn liền với cây lúa nước. Sở dĩ con rối lại được sử dụng dưới nước để biểu diễn bởi nước là một yếu tố quan trọng với cuộc sống của người nông dân, nước dùng để tưới tiêu ruộng đồng, trong các giếng, ao làng.

Chính vì thế mà nghệ thuật múa rối nước được hình thành như một chiếc gương phản chiếu lại hiện thực cuộc sống lao động, thiên nhiên, ruộng đồng, những công việc hàng ngày như cày cấy, chăn trâu, chăn vịt. Nghệ thuật rối nước xưa được tổ chức trong các Phường, thời gian biểu diễn thường là những dịp lễ hội đầu năm hoặc trong những hoạt động văn hoá đặc biệt. Lịch sử phát triển của rối nước được tóm gọn trong bảng dưới đây:

Thời gian Giai đoạn phát triển
Thế kỷ 11 – 14 (Nhà Lý – Trần) Phát triển mạnh và trở thành môn giải trí của vua chúa cũng như các sứ giả của nước ngoài.
Thế kỷ 15 – 19 (Nhà Lê – Tây Sơn – Nguyễn) Không phát triển trong cung đình mà phát triển mạnh ngoài nhân dân, sự tiết thu từ chèo tuồng khiến múa rối có thêm nhiều lời ca, thoại hơn.
Cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20 Nghệ thuật múa rối nước trở thành trò vui để câu khách, chúng vẫn được các nho sĩ chấp nhận.
Sau năm 1945 Rối nước bị mai một do chính sách phá hoại di sản văn hoá của người dân. Đến năm 1956 rối nước được phổ cập lại tại nhiều làng xã, trong thời gian chống Mỹ chúng vẫn tiếp tục phát triển tuy có phần chậm.
Sau thời kỳ đổi mới 1986 Nghệ thuật múa rối nước Việt Nam được quảng bá rộng rãi và biểu diễn không chỉ trong nước mà còn nhiều nơi trên thế giới, giới thiệu với bạn bè quốc về về giá trị truyền thống, bản sắc dân tộc ta.
Nguồn gốc múa rối nước có từ hàng nghìn năm trước

Nguồn gốc múa rối nước có từ hàng nghìn năm trước

Đặc điểm của nghệ thuật rối nước Việt Nam

Nghệ thuật rối nước có nhiều điểm đặc trưng và khác biệt so với múa rối thông thường.

Chủ đề các vở rối nước

Chủ đề của các vở múa rối nước thường là phản ánh cuộc sống hiện thực của người dân:

  • Cuộc sống lao động hàng ngày với những hình tượng quen thuộc như người nông dân, con trâu, cái cày,…
  • Cuộc sống sinh hoạt thường ngày cũng như những hoạt động vui chơi của con người chẳng hạn như các cuộc đua thuyền, múa lân, tái hiện lại những lễ hội, ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của con người, lên án, phê phán những thói hư tật xấu của xã hội một cách hóm hỉnh.
  • Ca ngợi các anh hùng dân tộc hoặc những sự tích cổ được lưu truyền như sự tích hồ Gương, Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân, Bà Trưng, Tấm Cám,..
  • Thể hiện sự tín ngưỡng của người dân thông qua các nghi lễ cầu nguyện cuộc sống ấm no, đầy đủ.
Chủ đề của các vở rối thường là về cuộc sống thường ngày

Chủ đề của các vở rối thường là về cuộc sống thường ngày

Sân khấu biểu diễn nghệ thuật múa rối nước

Sân khấu trong rối nước thường được đặt trong các ao hồ ở làng xã, chúng được gọi là Thuỷ Đình. Sở dĩ có cái tên như vậy vì mặt nước được sử dụng như sân, phía sau có phông che, tạo sân khấu giống như bàn thờ lớn ở Đình, xung quanh lại có trang trí quạt, voi, lọng. Một sân khấu Thuỷ Đình thường gồm:

  • Buồn trò: Là nơi các nghệ nhân điều khiển con rối chuẩn bị và thực hiện vở diễn của mình. Chúng được ngăn cách với sân khấu ở ngoài qua một tấm mành.
  • Sân khấu chính: Là mặt nước ở ngoài ao hồ sử dụng làm chỗ biểu diễn chính của các con rối. Nơi đây được trang trí đầy màu sắc rực rỡ mang đậm nét của một mái đình quê hương.
  • Khu vực khán giả: Đây là khu vực trên bờ được trước sân của Thuỷ Đình, nơi mọi người có thể xem biểu diễn.
Sân khấu biểu diễn rối nước chính là Thuỷ Đình

Sân khấu biểu diễn rối nước chính là Thuỷ Đình

Âm nhạc trong múa rối nước là gì?

Âm nhạc là một trong những yếu tố không thể thiếu trong nghệ thuật múa rối nước. Ban đầu rối nước sử dụng những nhạc cụ dân tộc đơn giản như thanh la, trống cái, trống con, mõ để tạo được không khí náo nhiệt cho buổi diễn. Sau này khi phát triển mạnh mẽ hơn và chịu ảnh hưởng chi phối bởi nhiều loại hình nghệ thuật khác, múa rối nước có sử dụng thêm các bộ hơi như sáo, tiêu và bộ dây như đàn tranh, đàn tam, đàn bầu tạo nên sự sống động hơn khi biểu diễn rối nước, những con rối không còn khô cứng mà như có hồn, có biểu cảm vậy.

Phần lời thoại trong nghệ thuật rối nước chỉ xuất hiện khi nghệ thuật hát Chèo phát triển mạnh mẽ. Chú Tễu giáo trò cũng bắt đầu ra đời với chức năng mở màn cho các buổi biểu diễn, chú Tễu sẽ dẫn truyện, kể về bản thân và cuộc sống, phê phán những thói hư tật xấu, tham quan một cách rất dí dỏm, hài hước.

Yếu tố nhạc trong nghệ thuật múa rối nước đang ngày càng đa dạng hơn

Yếu tố nhạc trong nghệ thuật múa rối nước đang ngày càng đa dạng hơn

Con rối nước sử dụng khi biểu diễn

Con rối giống như diễn viên vậy, không thể thiếu trong một buổi biểu diễn nghệ thuật múa rối nước. Để tạo nên một con rối nước hoàn chỉnh có thể sử dụng trong biểu diễn, cần trải qua nhiều công đoạn như:

  • Chọn gỗ và tạo mẫu: Gỗ sử dụng trong rối nước phải đảm bảo nhẹ, dai, bền khi dùng lâu trong nước, ban đầu gỗ sẽ được cắt thành hình trụ để dễ tạo hình.
  • Đục đẽo và tạo hình: Qua bàn tay của các nghệ nhân, những khúc gỗ khô cứng ban đầu sẽ có hình hài thô sơ, những chi tiết như tay, chân sẽ được làm riêng để hình thành lên các khớp khi biểu diễn chuyển đổi sẽ sinh động, linh hoạt hơn.
  • Làm nhẵn: Con rối nước sẽ được làm nhẵn bề mặt để chuẩn bị cho phần quét sơn sau đó.
  • Hong sơn ta: Sử dụng sơn ta cùng đất sét để tạo được độ bền cho con rối khi phải tiếp xúc nhiều với nước, quá trình này thường được làm 3 lần để sơn bám tốt.
  • Tô vẽ và trang trí: Con rối nước sẽ được tô vẽ bởi nhiều màu sắc đa dạng tạo nên những nhân vật khác nhau, mỗi lớp sơn sau khi làm đều phải được phơi khô để tiếp tục sơn lần tiếp theo.
  • Lắp máy: Cuối cùng con rối sẽ được lắp máy dây và máy sào dùng để điều khiển ở dưới nước mà khán giả không thể nhìn thấy được.
Con rối nước trong nghệ thuật rối nước là yếu tố không thể thiếu khi biểu diễn

Con rối nước trong nghệ thuật rối nước là yếu tố không thể thiếu khi biểu diễn

Một số phường múa rối nước nổi tiếng của nước ta

Nghệ thuật múa rối nước Việt Nam phát triển mạnh ở vùng đồng bằng châu thổ Sông Hồng với rất nhiều tỉnh thành khác nhau. Một số phường rối nước vẫn còn tồn tại và phát triển mạnh cho tới tận ngày nay như:

  • Múa rối nước Hải Dương: Hải Dương có ba phường múa rối nước được nhà nước công nhận là di sản phi vật thể cấp quốc gia là xã Hồng Phong – Ninh Giang, xã Lê Lợi – Gia Lộc, xã Thanh Hải – Thanh Hà.
  • Múa rối nước Đào Thục: Xuất phát từ làng Đào Thục, Thuỵ Lâm, Đông Anh, Hà Nội. Đặc trưng có màn đốt pháo bật cờ khai mạc dùng nhân vật Ba Khí giáo trò thay vì chú Tễu.
  • Múa rối nước Đồng Ngư: Chủ yếu phục vụ người dân trong làng vào các dịp hội hè, hội đình, nông nhàn, phường rối nước này bị mai một từ sau cách mạng tháng Tám, mãi đến năm 1986 mới được mở lại và phát triển, năm 2012 được công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể cấp Quốc gia.
  • Múa rối nước làng Ra: Thuỷ Đình làng Ra là một trong những thuỷ đình nổi tiếng nhất được xây dựng lại từ năm 1992. Từ sau khi thống nhất đất nước, nghệ thuật múa rối nước tại đây phát triển mạnh mẽ với rất nhiều khách tham quan, các tour du lịch cũng như biểu diễn ở nhiều quốc gia, lãnh thổ ngoài Việt Nam.
Phường múa rối Đào Thục một trong những phường nổi tiếng nhất hiện nay

Phường múa rối Đào Thục một trong những phường nổi tiếng nhất hiện nay

Giá trị của nghệ thuật múa rối nước

Múa rối nước giống như một bức tranh đầy màu sắc, phản ánh chân thực về cuộc sống của người dân. Không chỉ mang đậm bản sắc văn hoá mà chúng còn là sự sáng tạo không ngừng của người dân.

Giá trị văn hoá, giáo dục

Nghệ thuật múa rối nước mang đậm nét văn hoá của người dân Việt Nam, có tính giáo dục cao về lòng yêu lao động, yêu thiên nhiên, quê hương đất nước cùng lòng tự hào dân tộc. Nội dung của múa rối nước luôn hướng về những giá trị tốt đẹp của con người, phê phán lên án các thói hư tật xấu. Sự truyền đạt giáo dục trong rối nước mang tính giản dị, gần gũi, dễ thấm nhuần. Chính bởi giá trị văn hoá giáo dục tốt đẹp mà loại hình nghệ thuật này đem lại đã khiến chúng được yêu thích và tồn tại, phát triển mạnh mẽ qua nhiều thời kỳ khác nhau.

Giá trị nhận thức

Múa rối nước vùng châu thổ sông Hồng mang giá trị cộng đồng cao, được cộng đồng nuôi dưỡng, gìn giữ và phát triển. Trong lễ hội cũng hướng tới mục đích phản ánh nội dung, ý nghĩa, giúp nhận thức rõ giá trị văn hóa ẩn sâu trong đời sống tâm linh của mỗi cư dân nông nghiệp lúa nước. Chúng không bị ảnh hưởng trực tiếp từ tôn giáo hay tư tưởng chính trị, mà chỉ phản ánh hiện thực cuộc sống thường ngày, không bị lệ thuộc vào vua chúa, đạo tin.

Nghệ thuật múa rối nước mang đậm giá trị văn hoá giáo dục

Nghệ thuật múa rối nước mang đậm giá trị văn hoá giáo dục

Giá trị giải trí

Ban đầu, nghệ thuật múa rối nước ra đời nhằm mục đích giải trí cho các vua chúa và chúng vẫn giữ được giá trị này cho tới tận ngày nay. Các vở diễn không chỉ có cốt truyện rõ ràng, lời thoại gần gũi, dí dỏm khiến khán giả yêu mến. Sự sáng tạo không ngừng của các nghệ nhân đã tạo nên sự đa dạng với những trò diễn mới, độc đáo, thú vị.

Giá trị thẩm mỹ

Sự hấp dẫn của nghệ thuật múa rối nước đến từ vẻ đẹp đến từ những con rối. Từ tạo hình cho tới biểu diễn, hình ảnh những con rối uyển chuyển nhẹ nhàng trên mặt nước tạo nên vẻ đẹp riêng mà không có ở loại hình nghệ thuật nào.

Thực trạng múa rối nước hiện nay

Múa rối nước là một trong những loại hình nghệ thuật dân gian ít bị ảnh hưởng và mai một nhất bởi quá trình phát triển của xã hội. Lý do đơn giản là vì chúng gắn liền với cuộc sống thường ngày của người dân, truyền từ đời này qua đời khác rất tự nhiên.

Không chỉ vậy, các cơ quan chức năng cũng rất chú trọng về việc gìn giữ múa rối nước, không chỉ phát triển trong nước mà còn giới thiệu ra bạn bè quốc tế. Tuy nhiên điều băn khoăn nhất về tương lai của múa rối nước đó là sự tổ chức mang tính nghiệp dư nhiều, các phường múa rối chưa thực sự quy củ và thiếu sự đầu tư trầm trọng. Doanh thu từ biểu diễn không đủ để phát triển bền vững.

Múa rối nước vẫn tồn tại và phát triển mạnh mẽ nhưng cần được bảo vệ để giữ gìn bản sắc

Múa rối nước vẫn tồn tại và phát triển mạnh mẽ nhưng cần được bảo vệ để giữ gìn bản sắc

Thưởng thức nghệ thuật múa rối nước tại nhà được không?

Bạn hoàn toàn có thể thưởng thức múa rối nước tại nhà, tất cả những gì bạn cần là có một chiếc tivi tốt cùng với một dàn karaoke chất lượng. Bởi để nghe được các tiếng trống, tiếng đàn, sáo và tình tiết của biểu diễn rối nước chi tiết, chân thực nhất thì bắt buộc bạn phải có một hệ thống loa chất lượng cùng với cục đẩy công suất hay amply phù hợp.

Ưu tiên chọn những mẫu loa cao cấp của JBL, Bose hay BMB để có được trải nghiệm âm thanh tốt nhất. Nếu bạn vẫn chưa biết chọn thiết bị nào cho mình thì có thể liên hệ ngay với chúng tôi để được các chuyên gia tư vấn hàng đầu hỗ trợ. Đến với Lạc Việt Audio bạn sẽ nhận được những sản phẩm chất lượng hàng đầu với giá thành phải chăng, cùng với đó là sự hỗ trợ lắp đặt tận tình tới từ đội ngũ kỹ thuật viên lành nghề. Các chính sách bảo hành hậu mãi hấp dẫn.

Hoàn toàn có thể thưởng thức múa rối nước tại nhà với dàn âm thanh

Hoàn toàn có thể thưởng thức múa rối nước tại nhà với dàn âm thanh

Những điều thú vị về nghệ thuật múa rối nước có thể bạn chưa biết!

Xoay quanh những điều thú vị về khái niệm nghệ thuật múa rối nước là gì, dưới đây chúng tôi sẽ bật mí tới các bạn những điều thú vị về rối nước.

Con rối nước làm bằng gì? Từ gỗ gì?

Con rối nước thường được làm từ gỗ, các loại gỗ như sung, mít hoặc vông dễ dàng tìm thấy ở các làng quê Bắc Bộ. Những loại gỗ này được chọn vì chúng có ưu thế dai, nhẹ và bền khi tiếp xúc nhiều với nước.

Làm thế nào để điều khiển con rối nước?

Sự thành công của nghệ thuật múa rối nước không chỉ đến từ câu chuyện, nhân vật mà phụ thuộc rất nhiều vào kỹ thuật diễn rối nước của nghệ nhân. Có hai loại máy để điều khiển con rối đó là máy sào và máy dây. Máy sào thường làm từ cây tre hoặc gỗ dài 3 – 4m có bộ phận để giúp con rối chuyển động, di chuyển, loại phức hợp thì có thể giơ tay, đá chân, quay phải, quay trái, cúi đầu. Đối với máy dây thì phải đóng cọc, căng dây, gài máy trước khi biểu diễn. Máy dây thường dùng khi biểu diễn các trò tập thể như múa bát tiên, múa sư tử, các loại máy này có thể điều khiển cùng lúc nhiều quân rối từ 2 – 8 quân rối.

Nghệ nhân điều khiển con rối nước qua máy sào và máy dây

Nghệ nhân điều khiển con rối nước qua máy sào và máy dây

Giải pháp bảo tồn, phát triển nghệ thuật múa rối nước

Mặc dù nghệ thuật rối nước vẫn rất phát triển tuy nhiên vẫn còn nhiều điểm tồn tại đó là đang bị rập khuôn nhiều và diễn trò, con rối đã bị mai một bởi các nghệ sĩ cao niên không thể diễn được nữa. Vì thế để bảo tồn và phát triển nghệ thuật này đầu tiên cần phải tiến hành sưu tầm sân khấu múa rối nước. Ngoài ra cần phải thực hiện công tác đào tạo truyền nghề bài bản, nhất là trong thực trạng nhiều nghệ nhân lành nghề đã tuổi cao, không còn hoạt động trong nghề nữa.

Trên đây là bài viết giới thiệu nghệ thuật múa rối nước là gì? Múa rối nước tiếng anh là gì cũng như nguồn gốc, đặc điểm của loại hình nghệ thuật dân gian này. Mong rằng với những thông tin mà chúng tôi cung cấp sẽ giúp bạn hiểu hơn về nghệ thuật này. Theo dõi chúng tôi để biết thêm thật nhiều thông tin bổ ích khác nữa nhé! Hẹn gặp các bạn trong những bài viết sau.

Duy Shinota - Giám đốc Lạc Việt Audio

Với hơn 15 năm trong lĩnh vực âm thanh, tôi đã và đang setup rất nhiều hệ thống âm thanh khác nhau: Từ các dàn loa đám cưới đến các hệ thống âm thanh sân khấu lớn. Với kinh nghiệm và đam mê công việc của mình chắc chắn khi có nhu cầu liên hệ đến Lacvietaudio.com bạn sẽ nhận được những tư vấn chất lượng và hiệu quả nhất!


Tin tức mới

Địa chỉ mua thùng loa sân khấu Trung Quốc

26 - 08 - 2018 | Lượt xem: 43400
Đánh giá Nghệ thuật múa rối nước tiếng anh là gì? Bạn biết gì về rối nước